Van der Plas en Omtzigt: nieuwe politiek? | Actualiteitencollege met politicoloog Roderik Rekker en historicus Naomi Woltring (Gesprek)

Gespreksleider Adriaan Duiveman opende vervolgens het gesprek met politicoloog Roderik Rekker en historicus Naomi Woltring met de vraag wat hen, vanuit hun expertise en vakgebied, opvalt aan de huidige peilingen. Beiden geven aan dat links historisch laag staat in de peilingen. Daarnaast is er een relatief groot electoraat voor nieuwe partijen. Dit zou vroeger ondenkbaar zijn en valt momenteel zelfs buitenlandse media op, aldus Woltring. Vandaar deze beweeglijkheid in de politiek? Door de verschillende keuzes van partijen die dichtbij je staan, aldus Rekker. Daarnaast speelt secularisering een belangrijke rol.

Terug naar de nieuwe partijen zoals NSC en BBB, wie stemmen hier precies op? Volgens Rekker is dit lastig precies te duiden. Potentiële stemmers komen uit verschillende hoeken, zowel vanuit traditioneel linkse als rechtse hoek. Wel valt op dat ruim 70% van de stemmers van NSC boven de 50 is. Dit terwijl nieuwe partijen het vaak juist van jonge kiezers moeten hebben. Inhoudelijk is dit echter minder opvallend, aldus Rekker, aangezien christendemocratische waarden het onder deze groep over het algemeen goed doen.

Vormen BBB en NSC hierin communicerende vaten qua electoraat? Volgens Rekker is hier in zekere zin sprake van, bij wijze van de proteststem. Het vertrouwen in politiek is historisch laag, dus in die zin verklaarbaar. Tegelijkertijd is de laatste weken duidelijk geworden dat het toch wel écht verschillende partijen zijn, zeker kijkend naar kandidatenlijsten. Woltring sluit zich hierbij aan en noemt hierbij een tweede overeenkomst tussen de partijen: beide zijn al lange tijd gericht op de thema’s waar ze zich in de huidige verkiezingen op concentreren.

Maar waarom is dit vertrouwen eigenlijk zo historisch laag? Volgens Woltring is dit wat koffiedik kijken. Wat volgens haar een rol zou kunnen spelen, is dat we met de coronacrisis en de toeslagenaffaire hebben gezien hoe sterk de overheid eigenlijk is, hoe burgers daardoor vermalen kunnen worden en hoe zittende partijen daar geen controle over hebben. Daarnaast valt op dat Nederland wordt bestuurd door een relatief kleine groep die zich in een zogenaamde draaideur begeeft. We zagen bijvoorbeeld dat ten aanzien van de onderzoeken naar de toeslagenaffaire, personen benoemd worden die eerder een politieke functie hadden. Hierdoor ontstaat het beeld van een politiek die haar eigen vlees keurt. Dit voedt een potentieel wantrouwen.
Rekker vult hierop aan dat politiek vertrouwen op en neer gaat bij schandalen, iets waar de politiek de afgelopen periode regelmatig mee is geconfronteerd. Het beeld dat hieruit ontstaat is die van een naar binnen gekeerde overheid.

Dan rest nog de vraag: Kunnen die nieuwe partijen hun beloften wel waarmaken? Volgens Woltring en Rekker doet met name NSC sterk aan verwachtingsmanagement en houdt men de beloftes klein. Volgens Woltring is dit ook reëel en doet deze houding het politieke debat goed. Het is namelijk altijd compromissen sluiten in de Nederlandse politiek. Bij de BBB wordt het op sommige elementen wel de vraag of ze überhaupt juridisch houdbaar zijn, aldus Rekker. 

Zijn er dan tenslotte nog aspecten waar de gevestigde partijen lering uit kunnen trekken, kijkend naar deze opmars van nieuwe partijen? Volgens Woltring is een inhoudelijke expertise op portefeuilles iets dat loont. Dit houdt onder andere in dat je niet enkel beleidsmedewerkers aantrekt die ‘door de wasstraat van de politiek’ zijn gegaan. 
Rekker beaamt dit en voegt toe zich zorgen te maken over het grote verloop in de politiek. Dit maakt dat het voor kamerleden ontzettend lastig is om de macht te controleren.

Aankondiging

De kiezer is klaar met de oude politiek. Traditionele partijen staan historisch laag in de peilingen. Nieuwe partijen zoals NSC en BBB spelen hierop in. De lijsttrekkers ervan erkennen het wantrouwen en bieden tegelijk hoop: je hebt gelijk, stem op mij, ik ga het helemaal anders doen. Ze doen het uitstekend in de peilingen. Waar komen hun stemmers vandaan? En zijn deze partijen daadwerkelijk in staat om grote veranderingen door te voeren? Kom luisteren naar politicoloog Roderik Rekker en historicus Naomi Woltring naar nieuwe óf toch oude politiek.

Peter van der Heiden trapt af met een scherpe column.

Wantrouwen

Na schandalen als de toeslagenaffaire en de omgang met de aardbevingen in Groningen is het wantrouwen in de politiek enorm. Mensen lijken te snakken naar leiders die beloven het allemaal heel anders te gaan doen. NSC, BBB en ook PvdA/Groenlinks erkennen het wantrouwen en doen het nu goed in de peilingen. Staan we aan het begin van een politieke revolutie? Of gaan we zien dat Nederland polderland toch leeft van het compromis?

Gemeenschapszin

Tegenover de falende overheid in Den Haag zetten Van der Plas en Omtzigt een sterk vertrouwen in lokale gemeenschappen. Ze prijzen de gemeenschapszin van het platteland, van het Twentse naoberschap tot het Friese mienskip. Welke rol spelen deze sentimenten in de verkiezingen? En wat kunnen we van de parlementaire geschiedenis leren over plattelandspartijen en glorieuze nieuwkomers?

We beginnen met scherpe column van Peter van der Heiden. Vervolgens gaan Naomi Woltring en Roderik Rekker met elkaar in gesprek onder leiding van programmamaker Adriaan Duiveman. Stel ook je eigen vragen!

Over de sprekers

Roderik Rekker is politicoloog en psycholoog aan de Radboud Universiteit. Hij doet onder andere onderzoek naar verschillen tussen generaties in stemgedrag en politieke polarisatie.

Naomi Woltring is parlementair historicus aan de Radboud Universiteit. Ze doet onderzoek naar de overlap tussen politiek, ambtenarij en wetenschap.

Peter van der Heiden is amerikanist aan de Radboud Universiteit.

Dit is een programma van Radboud Reflects en VOX.