Vertrouw je mij? Onderling vertrouwen tussen de politiek, wetenschap en journalistiek | Lezingen en gesprek met politicus Ahmed Aboutaleb, journalist Kysia Hekster en filosoof Laurens Landeweerd

Politiek, wetenschap en journalistiek

De avond begon met korte interviews met studenten die betrokken waren bij het Honourslab rond vertrouwen. Zij reflecteerden op gesprekken die zij met verschillende politieke en bestuurlijke actoren hadden gevoerd. Hierbij kwam onder andere het spanningsveld tussen neutraliteit en betrokkenheid in de politiek naar voren, evenals zorgen over de staat van het bestuur. 

Vervolgens verzorgde filosoof Laurens Landeweerd een lezing over de relatie tussen wetenschap en vertrouwen. Hij benadrukte dat vertrouwen in wetenschap nooit vanzelfsprekend is, maar steeds opnieuw opgebouwd moet worden in dialoog met de samenleving. Historische ontwikkelingen, zoals maatschappelijke reacties op kernenergie en genetisch onderzoek, lieten volgens hem zien dat het publieke vertrouwen vaak fluctueert. Wetenschappers zouden hun werk meer moeten presenteren als onderdeel van een bredere maatschappelijke discussie. Transparantie en communicatie zijn noodzakelijk, maar niet altijd voldoende. Wetenschap vraagt om voortdurende reflectie op de rol van kennis, autoriteit en publieke perceptie. 

Daarna richtte journalist Kysia Hekster de aandacht op het vertrouwen in de media, met name in de publieke omroep. Hoewel uit onderzoeken blijkt dat Nederlanders relatief veel vertrouwen hebben in nieuwsmedia, is dit vertrouwen niet vanzelfsprekend. Zij schetste hoe journalisten te maken krijgen met druk van zowel politiek als het publiek, en gaf voorbeelden van bedreigingen, politieke inmenging en demonstraties tegen de publieke omroep. Tegelijkertijd wees zij op het belang van journalistieke onafhankelijkheid, diversiteit in berichtgeving en het onderhouden van maatschappelijke verbinding. Media moeten volgens haar niet alleen informeren, maar ook kritisch blijven reflecteren op hun eigen rol. In haar visie draagt journalistiek bij aan de democratische rechtsstaat, juist door voortdurend rekenschap te geven van keuzes en kaders in berichtgeving. 

Als bestuurder bracht Ahmed Aboutaleb een andere invalshoek. Hij reflecteerde op zijn ervaringen als bestuurder, en stelde dat vertrouwen ontstaat door nabijheid, eerlijkheid en zichtbaarheid. Hij betoogde dat persoonlijke inzet in kwetsbare wijken, direct contact met inwoners en duidelijke communicatie helpen om geloofwaardigheid te vergroten. Tegelijkertijd uitte hij stevige kritiek op wetenschappelijke kennis die volgens hem te ver afstaat van de praktijk. Hij gaf aan weinig te hebben aan theoretische modellen en statistieken die niet snel toepasbaar zijn in beleidsbesluiten. Toch werkte hij wel regelmatig samen met universiteiten, al vond hij veel onderzoek te abstract of onvoldoende bruikbaar in urgente situaties.

Geloofwaardigheid                                                                        

In het panelgesprek tussen de sprekers ontstond een debat over de wisselwerking tussen media, politiek en wetenschap. Er werd stilgestaan bij de veranderende status van feiten, de invloed van framing, en de vraag of informeren ook overtuigen is. De journalist benadrukte dat media keuzes moeten maken, maar dat dit niet gelijkstaat aan propaganda. De filosoof wees erop dat wetenschappers zich soms ook moeten uitspreken wanneer kennis politiek wordt ingezet. Tegelijkertijd is er een risico op verlies van geloofwaardigheid als wetenschap te activistisch overkomt. De bestuurder beklemtoonde dat hij zich als bestuurder niet als overtuiger zag, maar eerder als iemand die verantwoordelijkheid neemt. Wel erkende hij dat communicatie een belangrijk aspect is van goed bestuur en het winnen en behouden van vertrouwen. Eerlijke en duidelijke uitleg, ook over complexe thema’s, draagt bij aan het vertrouwen van burgers. Hij stelde dat wetenschappers vaker uit hun ‘ivoren toren’ moeten stappen om aansluiting te vinden bij de praktijk.

Informeren en duiden

Tijdens de vragenronde uit het publiek werd onder meer gevraagd waarom politici selectief omgaan met wetenschappelijke informatie. De politicus stelde dat dit deels verklaard kan worden door politieke motieven en electorale overwegingen. Ook kwam de spanning aan bod tussen informeren en duiden in de media. De journalist benadrukte dat duiding onvermijdelijk is bij ingewikkelde vraagstukken, maar dat het doel blijft om burgers zelfstandig een mening te laten vormen. Daarnaast werd gesproken over diversiteit in redacties en de representatie van politieke voorkeuren binnen de media. Hoewel er verschillende opvattingen zijn over de mate waarin persoonlijke overtuigingen invloed hebben op berichtgeving, werd onderstreept dat transparantie en professionele normen essentieel zijn voor het behouden van vertrouwen.  

Afsluitend werd nog kort stilgestaan bij wetenschapscommunicatie en het dilemma van overtuigen versus objectief blijven. De filosoof stelde dat wetenschappers meer vaardigheden nodig hebben om complexe informatie toegankelijk en relevant te maken. Tegelijkertijd moet de wetenschappelijke integriteit niet uit het oog verloren worden. De journalist voegde daaraan toe dat samenwerking tussen media en wetenschap cruciaal is, vooral in tijden van desinformatie.                                                    

De avond bood ruimte voor nuance, reflectie en wederzijds begrip tussen verschillende maatschappelijke domeinen. Hoewel er fricties en kritiekpunten naar voren kwamen, was er ook consensus over het belang van vertrouwen als fundament voor een goed functionerende samenleving. De gesprekken onderstreepten dat dit vertrouwen niet vanzelf ontstaat, maar telkens opnieuw verdiend moet worden door openheid, betrokkenheid en het delen van verantwoordelijkheden.

Aankondiging

Vertrouwen we elkaar nog? De berekenende politicus, kritische wetenschapper en onafhankelijke journalist: vertrouwen ze elkaar, en misschien nog wel belangrijker: vertrouwen wij hén? Kom luisteren naar politicus Ahmed Aboutaleb, journalist Kysia Hekster en filosoof Laurens Landeweerd en denk mee over de rol van vertrouwen tussen de instituten.  

Vertrouwen

Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat de politiek niet opkomt voor mensen zoals zij. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat het maatschappelijk vertrouwen in de wetenschap groeit. Ondertussen voeren de traditionele media een strijd met nepnieuws. Deze ontwikkelingen roepen urgente vragen op: hoe verhouden wetenschappers, politici en journalisten zich tot elkaar? In welke mate heerst er vertrouwen? Welke gevolgen heeft dit voor hun rol en positie in de samenleving? 

De kloof

Zelfs wanneer wetenschappers een doorbraak hebben bereikt, is maatschappelijke impact nog ver weg. Wanneer zijn de resultaten van belang, en wat maakt ze betrouwbaar? De politicus moet zich een weg banen door zeeën van beschikbare wetenschappelijke kennis. In welke gevallen is het geoorloofd deze opzij te zetten? Misschien is het gebruik van wetenschap in de politiek dé manier om het vertrouwen van de samenleving terug te winnen. Of werkt dit juist averechts? Moeten we onze blikken richten op de meer objectieve nieuwsmedia, die dienen als vertaler van de twee partijen, of juist niet? En hoe balanceren zij op het dunne koord van vertrouwen? 

Na drie korte lezingen van de sprekers, politicus Ahmed Aboutaleb, journalist Kysia Hekster en filosoof Laurens Landeweerd, volgt een gesprek over de driehoeksverhouding tussen de instituten: welke rol speelt vertrouwen hierin? Ethicus Marcel Becker is gespreksleider. Denk mee over vertrouwen vanuit verschillende perspectieven, en stel je vragen!

Over de sprekers

Ahmed Aboutaleb is bestuurder en politicus met een journalistieke achtergrond: het toonbeeld van verbinding. Naast dat hij wethouder van Amsterdam en staatssecretaris is geweest, was hij 15 jaar lang de burgemeester van Rotterdam. Hij is hiervoor in 2021 uitgeroepen tot Beste Burgemeester ter Wereld.

Kysia Hekster is thuis in de politieke sferen van Brussel, als buitenlandredacteur en verslaggever. Haar voorzitterschap bij de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) ruilde ze in voor een journalistieke carrière in 1996. Haar grenzeloze ervaring deed ze onder andere ook op als plaatsvervangend chef buitenland en correspondent in Rusland.

Laurens Landeweerd is universitair hoofddocent en onderzoeker aan de Radboud Universiteit. Hij specialiseert zich in de filosofie van de levenswetenschappen, wetenschapscommunicatie en ethiek. Hij werkt onder andere aan het IANUS-project, dat het vertrouwen in wetenschap tracht te verbeteren.