Wat dragen religies bij aan verbinding in de samenleving?

Datum bericht: 12 oktober 2022

Door Ad van der Helm

In de seculiere stad van Den Haag zoekt Burgemeester van Zanen contact met zijn burgers. De coronacrisis maakte duidelijk dat de gemeentelijke overheid bijzondere middelen moest zoeken om verbinding te maken met de burgers. Voor de ontmoeting faciliteert de burgemeester de noodzakelijke infrastructuur. Voor Ad van der Helm roept dit de vraag op wat de inhoud van die verbinding is. Waar gaat het gesprek tussen burgemeester en burgers over?

Onder de oppervlakte van de dagelijkse nieuwsberichten liggen diepere problemen in de samenleving die met een veenbrand1 vergeleken kunnen worden. Het gebrek aan verbinding en cohesie heeft steeds duidelijker een ontwrichtende invloed op de samenleving. Hebben wij een antwoord op deze onrust? Zal de maatschappelijke samenwerking tussen religieuze gemeenschappen en de overheid die de burgemeester voorstaat, een helende invloed hebben? Ik denk dat er meer nodig is.

De ziel

De ziel van de mens is het innerlijk waar hij de diepste kern van zichzelf vindt, zijn roeping of opdracht in het leven. Die ziel wordt gevoed door de relaties waarin de mens leeft: de relatie met andere mensen, de relatie met de schepping, de relatie met de samenleving, de relatie met de Eeuwige. Wat krijgt de mens op dat niveau aangereikt om die ziel te verrijken?

Woorden en verhalen van religieuze tradities voeden de ziel. In rituelen en symbolen krijgt die voeding gestalte. In het ritueel van het breken van het Brood dat gedeeld wordt, herkennen christenen de aanwezigheid van Christus die hen verbindt met de Eeuwige Vader. Verbinding is in die visie geen prestatie, maar een geschenk. Dit houdt voorts een opdracht in om verantwoordelijkheid te nemen voor de ander en daadwerkelijk zorg te betonen. Verantwoordelijkheid voor elkaar en onderlinge barmhartigheid zijn bouwstenen voor een herinrichting van onze samenleving. Daar wordt gewerkt aan herstel van menselijke relaties. De religieuze gedachte van broeder- en zusterschap (Paus Franciscus) kan de omgang van burgers met elkaar in de samenleving verrijken.

Blog 12 oktAfbeelding: De Sint-Franciscusbasiliek te Assisi is de moederkerk van de Franciscanen.

De overheid en de mens

De overheid heeft taken en verantwoordelijkheden. Om die goed uit te voeren zijn protocollen, afspraken, strategieën en doelstellingen nodig. Bovendien moet gecontroleerd worden of volgens die richtlijnen wordt gewerkt. Professionaliteit vraagt een eenduidige, krachtdadige en gecontroleerde aanpak. Problemen moeten worden aangepakt en daarbij zijn afspraken en regelgeving leidend. Maar de overheid loopt tegen haar grenzen aan en heeft dat in een aantal dossiers ook ruiterlijk moeten erkennen.

Religies herinneren ons aan het inzicht dat een wettelijk en bestuurlijk systeem tekort kan schieten in concrete, individuele situaties. De wet kan onrechtvaardig uitpakken zeiden de Romeinse juristen en de Griekse denkers al. Als de mens centraal gezet wordt, dienen regelgeving en de uitvoering daarvan dienstbaar te zijn aan de mens. Het belang dat de mens geholpen en ondersteund wordt, moet groter zijn dan de angst voor misbruik.

De rol van kerken en religies

Kerken en religies zijn aanvullend aan de publieke sector. Samenwerking en ontmoeting behoeven inhoud: wie is de mens, hoe gaan we met elkaar om, hoe ziet onze leefomgeving eruit? Om het samen te vatten in de drie T’s van Paus Franciscus: Tierra, Techo, Trabajo: aarde, huis en werk. Dat zijn de fundamentele kaders voor het menselijk bestaan: hoe is onze leefomgeving, het klimaat, de schoonheid van de straten, de inrichting van de wijken, hoe groen? Hoe staat het met de huisvesting? Is er voldoende goed, veilig en zinvol werk, zijn er professionele perspectieven voor jongeren, vrijwilligers werk voor ouderen? Wordt niemand door ziekte of handicaps uitgesloten? Daarmee zijn concrete vragen naar het welzijn van de mens aan de orde die tot in de kern van zijn of haar ziel reiken.

Herstel van broeder- en zusterschap

Herstel van relaties is de weg naar genezing. Streven naar verbinding op zich is onvoldoende. Het gaat erom dat de echte relaties tussen de mensen en de voeding van hun innerlijk versterkt worden. De overheid die verbinding mogelijk maakt en religies die over de inhoud van die verbinding gedachten en inspiratie aanreiken, kunnen daarin dus goed samenwerken.

Vond je dit een boeiende blog? Lees meer en blijf op de hoogte door je aan te melden voor onze maandelijkse Blog Alert.

Ad van der Helm (1962) is priester van het bisdom Rotterdam en hoofddocent canoniek recht aan de KU Leuven.

#Tocqueville #overheid #gemeente #verbinding #religies #kerken #christendom #waarden #ziel #verbeelding #Paus Franciscus #samenwerkingtussenkerkenoverheid

Noten:

1. Vgl. Kim Putters, Veenbrand. Smeulende kwesties in de welvarende samenleving, Prometheus 2019.