Eigenzinnige protestanten

Datum bericht: 28 april 2022

Door Christoph van den Belt

Zo nu en dan zijn protestanten, zeker de meest traditionele of orthodoxe gereformeerden, in het nieuws. Ze lijken vooral vanwege hun afwijkende opvattingen mediageniek te zijn. Zo willen veel journalisten weten waarom reformatorische christenen zich niet laten inenten. Ook de kerkgang in coronatijd, zeker toen dat gepaard ging met geweld tegen journalisten, kon op veel belangstelling rekenen. De toon in dergelijke berichtgeving is vaak negatief. Onbekend maakt onbemind. Bovendien nodigt de complexiteit van protestants Nederland, kerkelijk en theologisch, niet uit tot onbevangen nieuwsgierigheid. Dat is onterecht, betoogt Christoph van den Belt aan de hand van een typering van twee fascinerende protestantse dagbladen, het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad.

Haaks op de journalistieke trend

De dagbladen die orthodoxe protestanten in Nederland vertegenwoordigen zijn het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad. Deze dagbladtitels, beide christelijk van aard, stammen uit de jaren zestig van de vorige eeuw. Dit was bijzonder: in die periode verdwenen juist veel kranten of deden ze langzaam maar zeker afstand van hun religieuze of ideologische karakter. Roemruchte katholieke dagbladen zoals De Tijd en De Maasbode verdwenen van het toneel.

Andere dagbladen, zoals Trouw en de Volkskrant, namen vanaf de jaren zestig afstand van hun christelijke karakter. Dit soort media diende niet langer de idealen van afgebakende, hechte gemeenschappen, maar ging zich oriënteren op een breder publiek. In een tijd waarin de overheid een steeds grotere rol ging spelen in het leven van mensen, verloren zulke gemeenschappen aan betekenis. In dit proces wierpen journalisten zich meer dan ooit op als controleurs van de macht. Het repertoire van de journalist bestond voortaan uit een kritische blik, een verlangen misstanden aan de kaak te stellen en een meer onafhankelijke houding. In plaats van een groepsbelang wilde de journalist voortaan algemene belangen dienen: de rechtsstaat, de democratie!

bank-phrom-Tzm3Oyu_6sk-unsplash

Om twee redenen bijzonder

Het ontstaan van het ND en het RD was dus om twee redenen bijzonder. Ze ontstonden in een tijd waarin het aantal dagbladen afnam en ze richtten zich juist wel op een scherp afgebakende, gereformeerde doelgroep. De komst van deze twee kranten stond dus haaks op de journalistieke trend. Beide zijn opgericht door gereformeerden en allebei wilden ze functioneren binnen een specifieke gereformeerde gemeenschap. De kranten waren afgestemd op gereformeerde leefwerelden: het nieuws was op de wensen van de lezers afgestemd en werd vanuit dit perspectief geduid in commentaren. Het ND richtte zich in eerste instantie op vrijgemaakt gereformeerden. Het RD was bedoeld voor reformatorische gereformeerden. Beide groepen protestanten nemen de Bijbel en de gereformeerde belijdenis als uitgangspunt. Op het eerste gezicht vallen de overeenkomsten op. Toch bestaat binnen deze gemeenschappen veel diversiteit en belangrijker: ze verschillen van elkaar.

Opvallend mentaliteitsverschil

Belangrijk is vooral een mentaliteitsverschil tussen beide groepen en hun dagbladen. Veel vrijgemaakten, en daarmee het ND, zijn activistisch ingesteld. Zij zijn optimistisch over de rol van de mens en zij willen invloed uitoefenen op de samenleving. Het ND was, hoewel het tot de jaren negentig vrijwel uitsluitend vrijgemaakten bereikte, bedoeld om de hele samenleving te overtuigen van het belang van de eigen kerk. Het dagblad streed, zeker aanvankelijk, voor de herkerstening van Nederland in een tijd waarin de secularisatie meer dan ooit een thema werd.

interview-g867f99805_1280


Veel reformatorischen, en daarmee het RD, stellen zich juist wat meer terughoudend op. Zij verwachten minder van de mens en richten zich het liefst op de eigen gemeenschap. Zij verwachten weinig goeds van de samenleving in het algemeen. Het RD is, in het verlengde hiervan, altijd in de eerste plaats bedoeld geweest voor reformatorische protestanten. Zij moesten beschermd worden tegen de negatieve effecten van de secularisatie, een ontwikkeling die als onvermijdelijk werd geaccepteerd, maar die buiten de deur gehouden moest worden. Dit mentaliteitsverschil is ook zichtbaar in de politieke partijen die met de dagbladen geassocieerd kunnen worden: de ChristenUnie profileert zich maatschappelijk ook op progressieve thema’s, de SGP is meer traditioneel ingesteld. De doelstelling en de ontwikkeling van het ND en het RD is voor een belangrijk deel te verklaren door deze verschillende mentaliteiten.

Eigenzinnig en succesvol

De verschillen tussen het RD en het ND bieden inzicht in uiteenlopende denkwerelden binnen protestants Nederland, zowel theologisch en kerkelijk als maatschappelijk. Ondanks de onderlinge verschillen, vertonen beide dagbladen ook belangrijke overeenkomsten. Ten tijde van hun oprichting hebben zij lef getoond, haaks tegen de toenmalige journalistieke trend in. Sindsdien hebben zij ieder op eigen wijze hun gedachtegoed gecultiveerd, ontwikkeld en gerelateerd aan de gebeurtenissen van iedere dag. Zij zijn beide succesvol gebleken. Ook vandaag de dag spelen zij een rol in de gedegen duiding van maatschappelijke ontwikkelingen. Religieuze gemeenschappen hebben een plaats in Nederland. Het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad herinneren daar dagelijks aan.

Vond je dit een boeiende blog? Lees meer en blijf op de hoogte door je aan te melden voor onze maandelijkse Blog Alert.

Christoph van den Belt is docent Politieke Geschiedenis Radboud Universiteit. Op 16 verdedigde hij zijn proefschrift over de geschiedenis van het ND en het RD aan de Vrije Universiteit. De handelseditie van dit proefschrift is uitgegeven bij Prometheus: Eigentijds en eigenzinnig. Een geschiedenis van het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad (1960-2000).

#Tocqueville #geloof #protestantisme #reformatie #secularisatie #journalistiek #Nederlandsdagblad #Reformatorischdagblad #activisme