De toekomst van onze kerkgebouwen

Datum bericht: 7 april 2021

Door Sander Ummelen

Sander Ummelen richtte samen met Ankie Petersen en Stephan Ummelen het platform De Kerkvernieuwers op. Ummelen bevraagt de toekomstige functie van kerkgebouwen, waarbij het platform een dialoog opzet rondom het maatschappijgericht gebruik van kerkgebouwen. Ummelen benadrukt de collectieve benadering die nodig is binnen de afname van het traditionele gebruik van kerkgebouwen enerzijds, en de behoefte voor gemeenschap en zingeving anderzijds. Hoe zien wij betekenisvol en toekomstgericht gebruik van onze kerkgebouwen voor ons in een grotendeels seculaire samenleving?

“Dit gebouw is een godshuis.”
“Dit gebouw is van belangrijke cultuurhistorische waarde.”
“Dit gebouw is een trefpunt voor onze lokale gemeenschap.”
“Dit gebouw is een prachtig decor voor culturele activiteiten.”
“Dit gebouw is een plek voor persoonlijke rust en zingeving.”

Afhankelijk van wie je het vraagt, kijken wij in Nederland allemaal met een andere blik naar elk van de 7000+ kerkgebouwen die ons land rijk is. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verwacht dat slechts 2000 hiervan tegen 2030 nog een religieuze functie zullen vervullen. Het feit dat dezelfde Rijksdienst veel tijd, energie en geld heeft gestoken in het opzetten van een driejarig programma rondom de toekomst van religieus erfgoed - en kerken in het bijzonder - geeft aan dat wij als samenleving voor een belangrijke vraag staan: Wat doen wij met al die leegkomende kerkgebouwen? Interessanter nog is de achterliggende, meer fundamentele vraag: hoe zien wij betekenisvol en toekomstgericht gebruik van onze kerkgebouwen voor ons in een grotendeels seculiere samenleving?


Betekenisvol, toekomstbestendig en maatschappijgericht

Samen met mijn broer Stephan en erfgoedspecialist Ankie Petersen richtte ik in 2020 De Kerkvernieuwers op: een nieuw platform ter bevordering van de dialoog rondom betekenisvol, toekomstbestendig en maatschappijgericht gebruik van kerkgebouwen. Mijn mede-initiatiefnemers en ik hebben door het voeren van talloze gesprekken met ambtenaren, kerkbeheerders, erfgoed specialisten, predikanten, priesters en betrokken inwoners gemerkt dat het aan engagement, ideeën, kennis, visies, meningen en idealen niet ontbreekt. Wij proberen al deze mensen bij elkaar te brengen in online netwerkbijeenkomsten en in het delen van inspirerende voorbeelden van modern kerkgebruik.


Het échte gesprek

In de korte tijd dat wij actief zijn als platform hebben wij een grote groep mensen weten aan te spreken die zich sterk verbonden voelen met ‘het kerkgebouw’. Wij merken echter ook dat het échte gesprek over betekenisvol gebruik tussen deze verschillende doelgroepen niet altijd even gemakkelijk tot stand komt. Wij zijn De Kerkvernieuwers dan ook niet begonnen om het definitieve antwoord te vinden op bovenstaande kernvragen, maar om juist deze vragen centraal te stellen in de zoektocht naar verbinding en dialoog tussen verschillende individuele en collectieve belangen, doelgroepen en visies op kerkgebouwen. Wij houden ons ook in het werkende leven bezig met de samenleving en maatschappij, en wij proeven al jaren een duidelijke behoefte aan gemeenschap en zingeving.

church-3024768_1280

Een collectieve benadering

Wij constateren twee dingen: het traditionele gebruik van kerkgebouwen neemt af en de maatschappelijke behoefte rondom gemeenschap en zingeving neemt toe. Dat moet toch bij elkaar te brengen zijn? En toch lijkt het dat we nog teveel vanuit verschillende perspectieven en belangen in cirkeltjes om elkaar heen blijven draaien. Wij, als Kerkvernieuwers, denken dat de toekomst van de kerken in Nederland een collectieve benadering behoeft. Maar daarvoor moeten wij eerst werken aan onderling begrip en vertrouwen.


Ruimte scheppen

We proberen de dialoog over betekenisvol en maatschappijgericht gebruik van kerken alle drie aan te zwengelen vanuit een seculiere achtergrond, maar wel met een oprechte interesse en respect voor zowel de gebouwen als de traditie waaruit zij voortkomen. Blijkbaar hebben wij, ondanks onze seculiere opvoeding, hiervoor toch een gevoeligheid meegekregen. Misschien is het de onmiskenbare architectuur, misschien is het de emotie of de sociale dynamiek rondom zo’n gebouw. Als het je eenmaal grijpt, laat het je niet meer los.

Ik denk dat dat feit alleen al hoop biedt op een reconnectie van onze kerkgebouwen met een nieuwe generatie; het is alleen wel aan de ‘powers that be’ om proactief de hand uit te steken en op basis van nieuwe vormen, normen en waarden de ruimte te scheppen voor nieuwe doelgroepen om deze gebouwen eigen te maken. De deur uitnodigend voor hen open zetten is bij lange na niet genoeg.


Een oproep

Laten wij ons dus vooral focussen op de behoeften van de moderne mens en de maatschappij. Laten wij elkaar opzoeken om samen nieuwe manieren te vinden om kerkgebouwen een plek te laten zijn waar aan deze behoeften wordt voldaan. Alleen dan kunnen deze gebouwen opnieuw betekenisvol in verbinding worden gebracht met diezelfde maatschappij waarvan hun voortbestaan afhankelijk is. Wij vinden het een collectieve verantwoordelijkheid om op zijn minst te proberen de kerkgebouwen van Nederland een betekenisvolle en maatschappijgerichte functie te geven. En als het uiteindelijk niet lukt is dat in ieder geval in de wetenschap dat de tijd en energie de moeite waard is geweest. De boel verkopen aan een projectontwikkelaar kan namelijk altijd nog.

Vond je dit een boeiende blog? Lees meer en blijf op de hoogte door je aan te melden voor onze maandelijkse Blog Alert.

Sander Ummelen is partner bij Waardengedreven en mede-oprichter van het platform De Kerkvernieuwers.

#Tocqueville #kerkgebouwen #cultureelerfgoed #zingeving #Kerkvernieuwers #gemeenschap #dialoog #maatschappijgericht