Waardengedreven besturen

Datum bericht: 1 december 2021

Door Eric Holterhues

De maatschappelijke reactie op misstanden is meestal een roep om regels. Ook voor maatschappelijke wenselijkheden wordt doorgaans om regels gevraagd. De politiek geeft graag gehoor aan deze roep. Voldoet deze reactie en hebben wij iets aan regels? Wat zijn de valkuilen van steeds maar nieuwe regels? Eric Holterhues gaat op deze vragen in en ontwikkelt daarnaast een visie op waardengedreven besturen.

De risico-regelreflex

De toeslagenaffaire, de bankencrisis, de affaire op de Hogeschool In-Holland, het seksueel misbruik in de Rooms-Katholieke Kerk: het zijn allemaal misstanden van de afgelopen jaren. En er ís behoorlijk veel misgegaan. De reactie op deze misstanden is steeds eender: er moet meer regelgeving komen om vergelijkbare misstanden in de toekomst te voorkomen. Dit wordt wel de risico-regelreflex genoemd.

Ik werk nu 21 jaar in de financiële sector en ik heb in mijn sector de regelgeving zien exploderen. Ik ben ook actief als toezichthouder in verschillende raden van toezicht van organisaties in onder andere de cultuursector en het hoger onderwijs. Ook daar zag ik de laatste jaren immer toenemende en aangescherpte regelgeving.

bulletin-board-gf750a3ca0_1280

Valkuilen

Is de toename en aanscherping van regelgeving slecht? Op zichzelf is het antwoord: nee. Regels en procedures dwingen ons om onze zaken op orde te hebben. Zij maken zaken objectief en met elkaar vergelijkbaar. Maar er zijn wel valkuilen. Het is namelijk een illusie om te denken dat wij daarmee alle misstanden in de toekomst uit zullen sluiten. Sterker nog: regels lokken nieuwe regels uit. Er is altijd wel een slimmerd die op zoek gaat naar de mazen in de wet, waardoor er vervolgens behoefte komt aan aanvullende regelgeving om deze mazen weer te dichten.

In mijn eigen financiële sector zag ik bovendien veel box ticking: geen werkelijke, intrinsieke vernieuwing, maar een oppervlakkige vernieuwing die erop uit is om alle hokjes aan te tikken zodat wij net kunnen voldoen aan de eisen van de toezichthouder.

Het verschijnsel van box ticking komen wij ook tegen bij het nastreven van belangrijke doelen. Een misschien onverwacht voorbeeld ligt op het terrein van duurzaamheid, waar politiek en samenleving veel over spreken. Die duurzaamheid wordt handen en voeten gegeven door het bereiken van doelen te verplichten. Uiteraard is dit heel goed: daarmee worden onze ambities concreet en realiseerbaar. Maar de valkuil is ook hier dat wij louter uit zijn op het aantikken van de boxes en vervolgens overgaan tot de orde van de dag.

Waardengedreven bestuur

Zouden wij duurzame ambities ook kunnen definiëren in termen van waarden die wij nastreven?

Waardengedreven besturen gaan normen, regels, protocollen en procedures niet uit de weg. Zij zijn broodnodig om onze waarden SMART (Specific, Measurable, Achievable, Relevant and Time-based) te maken en er KPI’s (key performance indicators) aan te verbinden. Zij zorgen dat idealen geen luchtfietserij worden, maar maken deze concreet, helder en transparant. Maar daarmee zijn wij er niet.
Zoals het woord al duidelijk maakt: waardengedreven besturen gaat uit van waarden. Dat zijn grote idealen met stippen op de horizon. Waarden blijven je uitdagen. Waarden geven je een gezond schuldgevoel; ze doen je beseffen dat je nooit klaar bent. Dat er altijd iets te verbeteren valt.

startup-g469736f8b_1280

Drie perspectieven

Ik denk dat bij waardengedreven besturen drie perspectieven in het zicht gehouden moeten worden; perspectieven die gericht zijn op het realiseren van een aarde met levenskwaliteit. Daarvoor dienen wij waarde toe te voegen aan de aarde, aan ons zelf als collectief en aan ieder individu: de aarde, wij en ik.
Vanuit deze gedachte kunnen wij drie series vragen formuleren die onlosmakelijk deel uit zouden moeten maken van het dagelijkse besturen.

  • De aarde: wat er is voor nodig om - überhaupt - de aarde te behouden? Hoe geven wij de aarde door aan toekomstige generaties?
  • Wij: wat is er nodig om goed met elkaar samen te kunnen leven? Hoe zorgen wij voor - wat in de katholieke sociale leer heet - het bonum commune, het algemeen welzijn. Hoe zorgen wij dat de belangen van een ieder zo goed mogelijk worden gerespecteerd? Hoe zorgen wij voor een goede dialoog met onze stakeholders, degenen die voor onze organisatie van belang zijn. Hoe zorgen wij voor een eerlijkere wereld met goede verhoudingen tussen de have’s en de have nots, dichtbij en veraf?
  • Ik: hoe zorgen wij goed voor ieder individu: sportief, intellectueel, creatief en spiritueel? Hoe zorgen wij voor gezonde mensen in gezonde lichamen? Hoe zorg ik als bestuurder goed voor mijzelf?

Van dilemma’s naar concreet handelen

Deze vragen plaatsen een bestuurder natuurlijk voortdurend voor ingewikkelde dilemma’s. Deze dilemma’s zijn mijns inziens waardevol, omdat zij aanzetten tot nadenken. De antwoorden die zij oproepen kunnen in elke organisatie handen en voeten krijgen met concrete KPI’s en korte en langere termijn doelen. Tegelijk zorgt dit waardengedreven besturen voor het besef dat box tickng niet volstaat: waardengedreven bestuur is nooit ‘af’. Er blijft altijd iets te verbeteren.

Vond je dit een boeiende blog? Lees meer en blijf op de hoogte door je aan te melden voor onze maandelijkse Blog Alert.

Eric Holterhues is directeur van Oikocredit Nederland, een internationale social impact investor die in Afrika, Azië en Latijns-America financiering verstrekt aan microfinancieringsinstellingen, landbouw en duurzame energie. Holterhues studeerde Theologie in Utrecht en volgende daarnaast vakken in economie, beleid en management, en marketing en communicatie aan de universiteiten van Nijmegen, Utrecht, Rotterdam en New York.

#Tocqueville #instituties #besturen #waarden #normen #maatschappij #risico-regelreflex #regelgeving #dilemma #duurzaamheid