Zoek in de site...

Ons 3000e gedigitaliseerde boek – Barthold Hendrik Lulofs

Datum bericht: 1 september 2016

Sinds vrijdag 17 december 2010 scant de UB Nijmegen dagelijks werken uit de Bijzondere Collecties. Dat gebeurt op een Zeutschel 14000 scanner volgens strenge zogeheten Metamorfoze-normen. Elke dag wordt gecontroleerd of de scanner nog aan de strenge normen voldoet.
De boeken die gescand worden, worden zorgvuldig geselecteerd. Zij mogen immers niet lijden onder het scannen: boekband en boekblok mogen niet beschadigd raken. Het gaat immers om historisch belangrijk en zeer kwetsbaar materiaal dat nog vele generaties in zo origineel mogelijke staat behouden moet blijven voor onderzoek en onderwijs.

Op dinsdag 25 september 2012 konden de eerste resultaten van dit scanproject via de publiekscatalogus (OPC) bladerbaar beschikbaar worden gesteld aan het publiek. Wereldwijd en zonder kosten. Het eerste werk dat op die wijze beschikbaar kwam, was het 18e-eeuwse tijdschrift Kerkelyke Bibliotheek, jaargang 1(1794), verschenen in Amsterdam en uitgegeven door de zeer productieve katholieke boekverkoper Theodorus Crajenschot.

Krap vier jaar later, op maandag 8 augustus 2016, een koude, regenachtige zomerdag, bereikte het scanteam een mijlpaal: toen werd om 9:38u de 3000e scanjob bladerbaar gemaakt. Het betreft een boek dat voor Neerlandici, in het bijzonder de taalkundigen binnen dat vakgebied, belangrijk is:

Over Nederlandsche spraakkunst, stijl,  en letterkennis, als voorbereiding voor de redekunst, of welsprekendheidsleer, in derzelver hoogere beteekenis, Groningen (J. Oomkens) 1823.

Barthold Hendrik Lulofs

De auteur, Barthold Hendrik Lulofs, werd geboren op 22 maart 1787 in Zutphen. Het gezin Lulofs was intellectueel gezien bepaald niet "onbemiddeld". Grootvader van moederszijde was hoogleraar in de wijsbegeerte en vader Lulofs was jurist. Barthold ging in 1804 in Groningen rechten studeren, maar volgde ook colleges vaderlandse geschiedenis, taal en letterkunde en wijsbegeerte. In 1809 promoveerde hij, 22 jaar oud. Zijn proefschrift staat in onze collectie (afbeelding links):

Barthold Hendrik Lulofs

Tot 1815 was de jonge Lulofs werkzaam bij de rechtbank in Zutphen. Toen werd hij in Groningen tot hoogleraar "Nederlandse taal en welsprekendheid" benoemd. Zijn inaugurele rede had als titel: "over de noodzakelijkheid van de beoefening der eigene Taal en Letterkunde voor de zelfstandigheid en den roem van eene Natie". Ook de inaugurele rede van Lulofs is aanwezig in de collectie van de UB Nijmegen (afbeelding rechts).

Barthold Lulofs trouwde op 16 mei met 1816 IJpkje Rinske Breda, "een engel in beminnelijke zachtheid en lieftalligheid". IJpkje overleed twee jaar later, kort nadat ook hun kindje was overleden.
Even leek het er op dat Lulofs zich uit verdriet louter op de wetenschap zou storten, maar in 1824 ontmoette hij Johanna Hanegraeff. Zij trouwden in Den Haag, kregen zes kinderen en leefden nog lang en gelukkig. Lulofs zelf overleed op woensdag 20 juni 1849, 62 jaar oud, en werd begraven op de Zuider Begraafplaats in Groningen. In de Groninger Courant van 22 juni 1849 plaatste zijn weduwe het volgende bericht:
"Heden bezweek, na langdurige ziekte, mijn hartelijk geliefde echtgenoot Barthold Hendrik Lulofs, hoogleeraar aan de Hoogeschool alhier, enz., in den ouderdom van ruim 62 jaren, tot bittere smart van mij en onze zes kinderen. Groningen, 20 junij 1849."

Het boek van Lulofs, dat overigens in het bezit is geweest van de katholieke dichter Kees van Meekel (1883-1953) en dat nu dus als 3000e boek is gedigitaliseerd, beleefde in 1831 zelfs een tweede druk. Ook daarvan hebben wij een exemplaar in onze collectie. En dat mag geen verbazing wekken want het vak van de Neerlandistiek is aan onze universiteit altijd zeer actief beoefend. Wie in de publiekscatalogus op auteursnaam Lulofs zoek, vindt dan ook niet minder dan 44 titels; allemaal uitgegeven in de 19e eeuw.

Barthold Hendrik Lulofs

Lulofs was niet alleen jurist en hoogleraar "Nederlandse taal", maar ook dichter. De UB bezit ook zijn postuum uitgegeven gedichtenbundel uit 1851. Mét een portret van de dichter: een staalgravure van Jan Baptist Tetar van Elven (1805-1889) naar een tekening van de vrijwel onbekende J. Kayser (werkzaam 1833-1842).
De fraaie uitgeversband in grijs blindbestempeld calico, met centraal een verguld plaatstempel, is van de Rotterdamse boekbinderij Brokerhof en Reckers aan de 1e Lombardstraat 12. En dat is interessant, want de dichtbundel van Lulofs werd in 1851 gepubliceerd, terwijl de binderij van Coenradus Gerardus Brokerhof (*1852) en Mari Cornelis Reckers (*1848) pas op 1 juli 1890 van start ging. En dus dateert deze uitgeversband waarschijnlijk uit het laatste decennium van de 19e eeuw, ruim veertig jaar nadat de bundel van de drukpers kwam.

Nog even terug naar de mijlpaal. De 3000 gedigitaliseerde boeken beslaan in totaal 963.096 gescande bladzijden. De dag dat de UB Nijmegen 1.000.000 bladzijden van bijzondere boeken gescand heeft en dus wereldwijd bladerbaar beschikbaar heeft voor onderwijs en onderzoek, nadert met rasse schreden!

Een pluim en dank voor al onze scan-operators, die, het kan niet vaak genoeg gezegd worden, "onvermoeid, met nederig hart en aan plicht gewijd", elke dag weer scans leveren die aan onderwijs en onderzoek ten goede komen.

B.H. Lulofs, Over Nederlandsche spraakkunst [...] is bladerbaar beschikbaar!

Robert Arpots, conservator