Zoek in de site...

Over de coleoptera, oftewel: Het torrenboek

Datum bericht: 1 april 2016

Hoe kan een auteur in de biografische woordenboeken bekender zijn door zijn religieuze poëzie dan door zijn prachtige boek op het gebied van de Natuurlijke Historie? Als het gaat om J.E. Voet, dan heeft men het louter over zijn Stichtelijke gedichten en zijn Psalmberijming, nooit over zijn boek over de torren.

Het torrenboek

Stichtelijk

De collectie oude drukken van de UB bezit zelfs vijf edities van Voets Stichtelijke gedichten (1746, 1758, 1760, 1763 en 1786) en ook nog zijn Nagelaaten stichtelijke gezangen en mengeldichten (1780). Zijn gedichten worden bovendien gekenmerkt door de "tale Kanaäns": een zeer sentimenteel vrome manier van schrijven. Van Voets Psalmberijming bezit de UB zelfs drie 18e-eeuwse en zeven 19e-eeuwse edities. Het was, volgens de literatuurhistoricus prof. Jan te Winkel ongetwijfeld de beste berijming die ooit verschenen was. Maar van het ongelooflijk mooie Torrenboek is in de UB slechts één exemplaar aanwezig.

Het torrenboek

Arts en veertien kinderen

Johannes Eusebius Voet werd in Dordrecht geboren op 24 januari 1706. Zijn vader was Carel Voet, hofschilder in dienst van graaf Bentinck. Op 17-jarige leeftijd ging Johannes naar de Leidse universiteit en studeerde er geneeskunde. Na zijn studie vestigde hij zich in Den Haag, waar hij inspecteur der belastingen werd. Over zijn leven is verder vrijwel niets bekend, behalve dat hij twee keer trouwde en 14 kinderen kreeg.

Ontijdig overlijden

Blijkens het voorwoord van de uitgever van het Torrenboek, was Johannes Voet in 1769 begonnen met een boek in het Nederlands, Frans en Latijn over alle kevers die hij kende uit de verzamelingen van liefhebbers van de natuurlijke historie. Er verscheen zelfs een prospectus voor intekenaars. De auteur overleed echter op 28 september 1778, terwijl een groot deel van het manuscript nog gereed gemaakt werd voor de drukpers. Van publicatie in 1778 is kennelijk niets meer terecht gekomen.

Niet volledig

De Haagse uitgever Gerrit Bakhuysen besloot, na overleg met de erfgenamen Voet, in 1804 opnieuw een prospectus voor intekenaars uit te geven. Bakhuysen erkent ruiterlijk dat de ontwikkelingen in de Natuurlijke Historie zo snel waren gegaan, dat in 1804 geen sprake meer kon zijn van een volledige systematische catalogus van de coleoptera.

Het torrenboek

En zo verscheen in 1806 de Catalogus systematicus coleopterorum [of] Systematische naamlijst van dat geslacht van insecten dat men torren noemt. Het boek, in twee delen, werd door uitgever Bakhuysen opgedragen aan Adriana van Sorgen, de weduwe van zoon Carel Voet die twintig jaar na zijn vader, in 1798, was overleden. Het Torrenboek, zoals dat in de UB enigszins oneerbiedig wordt genoemd, is uitgegeven in kwartoformaat en is dus niet spectaculair groot. De twee delen bevatten in totaal 105 kopergravures, door acht verschillende graveurs. In ons exemplaar, dat afkomstig is uit de voormalige bibliotheek van het Nijmeegse Canisius College, zijn alle gravures met de hand gekleurd.

Atlas van Blaeu

Kevers behoren tot de grootste insecten en hebben een grote soortenrijkdom. Geen wonder dat de hoeveelheid torren op de gravures tamelijk overweldigend is: meer dan 700. Begin maart, op de Tefaf in Maastricht, konden liefhebbers nog een exemplaar aanschaffen bij antiquariaat Asher-Forum voor krap € 5000. Bij rondleidingen wordt het Torrenboek vrijwel altijd getoond, maar de belangstelling is teleurstellend. De aandacht van de aanwezigen gaat, geheel ten onrechte, meer uit naar de Atlas van Blaeu. Misschien moet ik die in de toekomst maar een keer weglaten, zodat men kan zien wat een formidabel prachtig boek Johannes Voet heeft gemaakt.

Het torrenboek

Het Torrenboek is bladerbaar beschikbaar (exemplaar van de Biodiversity Heritage Library)!

Robert Arpots, conservator