Zoek in de site...

Gravures van Abraham Rademaker

Datum bericht: 11 januari 2017

Een jaar bevat 220 werkbare werkdagen. Als ik als conservator van de UB Nijmegen elke dag tien boeken van de bijzondere collecties intensief zou bekijken en op alle aspecten diepgaand zou ontsluiten, dan had ik nu na 35 jaar 77.000 boeken gezien. Dat is iets minder dan de helft van de bijzondere collecties. Het is dus niet vreemd dat zelfs een ervaren conservator bijna dagelijks blij verrast wordt door voor hem nog onbekende schatten.

Toevallig

Door een scan-opdracht van een emeritus hoogleraar kunstgeschiedenis, kreeg ik bij toeval een wel heel erg fraai werk in handen: Spiegel van Amsterdams zomervreugd, uitgegeven in Amsterdam bij Leonardus Schenk, ca.1730. Het boek, een convoluut, bleek 20 handgekleurde gravures te bevatten van kerken, herenhuizen en lustplaatsen in Amstelveen, Sloten en Overtoom (tot de 19e eeuw liggend in de gemeente Nieuwer-Amstel). Getekend en gegraveerd door Abraham Rademaker (ca.1667-1735). Rademaker, een autodidact, was kunstschilder, tekenaar, graveur en prentenhandelaar. Hij trouwde met Maria Rosekrans, wat, gezien haar achternaam, tamelijk amusant is omdat Rademaker “onkerkelijk” was.

Abraham Rademaker

Gesloopt

Een convoluut bevat in dezelfde band altijd nog één of meer werken. In deze band is ook Hollands tempe verherelykt meegebonden. Met dertig handgekleurde gravures van Rademaker en ook uitgegeven bij Leonardus Schenk. Het onderwerp van Rademakers tekenkunst betreft hier de gebouwen langs de Haarlemmer trekvaart en de gebouwen in Sparewou (Spaarnwoude) en Sparendam (Spaarndam). Voor (kunst)historici is het, denk ik, buitengewoon interessant om te zien of al die 18e-eeuwse gebouwen bewaard zijn gebleven. Bijvoorbeeld de buitenplaats “Huis van Spijk”, bijgenaamd hofstede Het Torentje, in Velserbroek. Gebouwd in 1570, werd in de tijd van Abraham Rademaker bewoond door de machtige Amsterdamse burgemeester Jan van de Poll (1721-1801). De woning werd in 1843 gesloopt maar door de gravure van Rademaker weten we gelukkig hoe dit middeleeuwse gebouw er uit heeft gezien.

Abraham Rademaker

Buren

De naaste buren van het convoluut bleken ook boeken vol handgekleurde gravures van Abraham Rademaker. Ter linkerzijde trof ik Hollandsch arcadia of de vermaarde rivier den Amstel, weer uitgegeven bij Leonardus Schenk, in 1730. Met 100 gravures van lustplaatsen, herenhuizen en dorpen langs de Amstel. Naar het leven getekend, blijkens de titelpagina.
Boeken waren al niet goedkoop, en boeken met illustraties waren voor veel tijdgenoten bijna niet te betalen. Maar een foliant met 100 handgekleurde gravures moet alleen voor de elite bereikbaar zijn geweest. Uitgever Schenk wijdt er ook een paar zinnen aan in zijn voorwoord: Het groot getal […] heeft ons niet afgeschrikt om ons voornemen ter uitvoeringe te brengen, niet tegenstaande de zware kosten die wy daar in hebben moeten dragen, om het getal van honderd gezigten in het dagligt te doen verschynen […]”.

Abraham Rademaker

Ter rechterzijde trof ik Rhynlands fraaiste gezichten, ook met 100 gravures van Rademaker en weer uitgegeven door Leonardus Schenk in Amsterdam, 1732. Dit werk bevat schitterende afbeeldingen van de lustplaatsen en herenhuizen die men tegenkwam op de weg halverwege Haarlem naar Leiden.

Abraham Rademaker

Herkomst

Alle drie door Leonard Schenk vrijwel identiek uitgeven folianten zijn afkomstig uit het Albertinum, de voormalige bibliotheek van de Dominicanen in Nijmegen. In totaal bevatten de boeken 250 handgekleurde gravures en twee handgekleurde titelgravures. Gezien de waterschade die helaas zo kenmerkend is voor veel boeken uit het Albertinum, mag de UB van geluk spreken dat de werken van Rademaker in vrijwel perfecte contemporaine staat verkeren. Ook dat alle fraaie afbeeldingen nog aanwezig zijn, mag een wonder heten!

Tot slot: de UB bezit nog meer boeken met gravures van Abraham Rademaker. Bijvoorbeeld Kronyk van Alckmaar (1746) en het achtdelige Kabinet van Nederlandsche en Kleefsche oudheden (1792-1803). Laatstgenoemde is geheel gedigitaliseerd beschikbaar:

Kabinet van Nederlandsche en Kleefsche oudheden dl.1: bladerbaar (UB Nijmegen).

Robert Arpots, conservator