Zoek in de site...

Hoveniersboeken - de tuinsieraden van Gijsbert van Laar

Datum bericht: 1 december 2016

Boeken over tuinkunst. Je zou ze niet verwachten in een universiteitsbibliotheek. En toch bezit de UB Nijmegen er zeker 13 gedrukt vóór 1800 en zes gedrukt in de 19e eeuw.

Tuinarchitect

Een van de interessantste van onze hoveniersboeken is het Magazijn van tuin-sieraaden. De 1e druk verscheen van 1802 van 1809 in afleveringen bij de Amsterdamse uitgever Johannes Allart. De UB bezit een herdruk uit 1819, uitgegeven te Amsterdam bij uitgever Jacobus de Ruyter. De auteur, die in de 19e-eeuwse kranten een tuinarchitect wordt genoemd, is Gijsbert van Laar. Geboren in Utrecht in 1767 en gestorven in Oudshoorn op 13 december 1820.
In december 1799 start Gijsbert samen met A. van Wetering een boom- en bloemkwekerij in Alkmaar. In twee advertenties in de Oprechte Haarlemse Courant (14 december en 17 december 1799) staat expliciet vermeld dat Gijsbert van Laar zich zal blijven bezighouden met de aanleg van buitenplaatsen en tuinen.

Van Laar Tuin

Gotisch bruggetje

Dat Van Laar gespecialiseerd was in buitenplaatsen en tuinen blijkt duidelijk uit het schitterende boek dat hij drie jaar later in afleveringen begon te publiceren. De uitgave van 1819 bevat naast 120 pagina’s tekst ook 190 gravures van tuinen, tuinhuisjes, tuingebouwen, gotische en andersoortige bruggetjes, watervallen, tuinstoelen, tuinbanken, hekwerken, monumenten voor in de tuin en zelfs een zwembad.
Bij elke afbeelding staat een meetlat op schaal in de zogeheten Rhijnlandse voetmaat (0,3139 meter).
De graveur is onbekend, maar de tekenaar zal ongetwijfeld Gijsbert van Laar zelf zijn geweest.

Handgekleurd

Geen van de gravures in de uitgave van Jacobus de Ruyter is gekleurd. Dat is geheel anders in de “nieuwe uitgave” die van 1832-1834 verscheen bij Johannes Noman en zoon te Zaltbommel. In die editie zijn alle 190 gravures met de hand gekleurd. Blijkens een advertentie in de Nederlandsche Staatscourant van februari 1831 waren Noman en zoon van plan de nieuwe uitgave te publiceren in 24 afleveringen, met 192 platen (het werden er uiteindelijk toch weer 190).
Van Laar Tuin 2

Van Laar Tuin 3

Oeuvre

Tuinarchitect Johann Knoop heeft zich in zijn geschreven oeuvre niet beperkt tot tuinen en buitenplaatsen. De UB bezit negen boeken van Knoop, waarvan de onderwerpen uiteenlopen van landmeetkunde tot een leerboek voor de jeugd en van een boek over zonnewijzers tot de geschiedenis van Europa.

Herkomst

Beide exemplaren van het Magazijn der tuin-sieraaden zijn rond 1925 aan de UB geschonken. De editie van Noman en zoon met de gekleurde gravures kwam, gezien het lagere stamboeknummer, als eerste in de collectie. Het werd geschonken door Paul Goossens, rector van de H. Catharinakerk te Leunen (Limburg). Over Paul Goossens is verder helaas weinig of niets bekend.
Het andere exemplaar, de editie Jacobus de Ruyter, was ooit het eigendom van Stephanus Josephus Hendrikus Breukel (1812-1907), hoofdopzichter bij de Dedemsvaart. Na diens dood moet zijn zoon het boek hebben geërfd, Leonardus Hendrikus Stephanus Breukel (1869-1932). De naam van vader Breukel is in zijn handschrift te lezen op het titelblad; de naam van zoon Breukel prijkt op het schenkingsbriefje op het dekblad van het boek.
Het toont voor de zoveelste keer aan hoe gulhartig de katholieken hebben geschonken aan hun nieuwe, eigen katholieke universiteitsbibliotheek. Het is van groot belang die schenkers in ere te houden want de UB heeft heel veel prachtige en kostbare boeken aan hen te danken!

Van Laar Tuin 4
Links vader Breukel, rechts de zoon en schenker.

G. van Laar, Magazijn van tuin-sieraaden is bladerbaar beschikbaar:
- de editie Jacobus de Ruyter: bladerbaar (exemplaar UB Amsterdam)
- de editie Noman en zoon: bladerbaar (exemplaar ETH-Bibliothek Zürich)

Robert Arpots, conservator