Zoek in de site...

Verrassend: de collectie Bilderdijk

Datum bericht: 1 april 2013

Juist doordat de collectie van de UB door veel schenkingen is gevormd, kom je af en toe voor aangename verrassingen te staan. Zo ook in het geval van de collectie Bilderdijk die ten onrechte in de vergeethoek is geraakt.

Belangrijke collectie

Bilderdijk_portret van Willem Bilderdijk van P. Velijn naar M. van BreeDe UB bezit een belangrijke collectie werken van en over de Nederlandse dichter, taalkundige, historicus en advocaat Willem Bilderdijk (1756-1831) [afb.1]. Zoekt men in de OPC, dan treft men 408 drukken van Bilderdijk aan, waaronder 62 18e-eeuwse en 308 19e-eeuwse. Daarnaast bezit de UB 132 werken óver Bilderdijk, en, dat zou men licht vergeten, ook 37 19e-eeuwse boeken van zijn vrouw Katharina Bilderdijk (1776-1830).

De kern van deze collectie wordt gevormd door twee substantiële schenkingen uit 1923. Twee latere, kleinere schenkingen betekenden een welkome en belangrijke aanvulling. Van één daarvan is de schenker helaas onbekend. Ook is niet meer te achterhalen uit hoeveel exemplaren de vier schenkingen elk hebben bestaan.

Schenkers

Bilderdijk_portretten van Brom en ReekersDe twee ons bekende schenkers uit 1923 zijn prof.dr. Gerard Brom (1882-1959), hoogleraar aan deze universiteit en mr. F.J.M.A. Reekers (1842-1922), een Amsterdamse advocaat en lid van de Tweede, later ook van de Eerste Kamer [afb.2; links Reekers]. De Bilderdijkiana die de UB verwierf door de derde, onbekende, schenker, herkent men aan de kenmerkende groene 19e-eeuwse boekbanden. Hoewel hij minder Bilderdijkiana dan bovengenoemden schonk, mag hij in dit geval niet onvermeld blijven: Bernard Mensing. Door hem bezit de UB enkele werken van Willem Bilderdijk op groen, geel, paars en bruin papier.

Bilderdijk_boeken van Beets met naam

De schenking van Bernard Mensing bevat ook negen vroeg 19e-eeuwse (1819-1832) zeldzame uitgeversbanden uit de Bilderdijkverzameling van de Nederlandse schrijver Nicolaas Beets (1814-1903) [afb.3], ongetwijfeld afkomstig uit de veiling van 1904 bij J.L. Beijers te Utrecht.

President van de Nederlandsche Bank

Ook de herkomst van Broms schenking is erg interessant, omdat de boeken afkomstig zijn van een 19e-eeuwse Bilderdijkverzamelaar, Ernst Louis Glinderman, vermoedelijk een Utrechtse vendumeester. Zijn collectie ging in 1869 over in handen van H. Doblinga, over wie helemaal niets bekend is. In 1880 werden de boeken het eigendom van Christiaan Pieter van Eeghen jr. (1816-1889), president van de Nederlandsche Bank en, zeer verrassend, goede vriend van de schrijver Nicolaas Beets (1814-1903). Gerard Brom moet zijn Bilderdijkiana verworven hebben op de veiling van de boekenverzameling van C.P. van Eeghen jr. in 1917 (bij Frederik Muller te Amsterdam).

Bilderdijk_handschrift Ydelheid der veinzery

Veinzerij

Een nog grotere verrassing was de vondst van een autograaf van Willem Bilderdijk, en wel van zijn gedicht "IJdelheid der veinzerij" (uit 1821, gepubliceerd in 1822), ingeplakt in de 13e band van de onbekende "groene banden"-schenker.

Verrassend bleek ook de vondst van een verkeerd gecatalogiseerde zevendelige schenking uit de "groene banden"-reeks. Gecatalogiseerd onder de titel "Verschillende dichtstukken" blijkt dit in werkelijkheid een schitterende verzameling Bilderdijkiana te zijn, elke band een convoluut, die nog apart gecatalogiseerd moeten worden. De geschatte hoeveelheid drukken in deze zeven groene boekbanden is 140, waarmee de collectie Bilderdijk minstens op 548 exemplaren komt.

De ongenietbare

Vermeldenswaard is nog dat de collectie Bilderdijk niet alleen bestaat uit zijn dichtwerken, maar ook uit zijn taalkundige en geschiedkundige publicaties, alsook uit vele gedrukte brievenbundels en vijf verschillende portretten van deze schrijver die door tijdgenoten ook wel "de grote ongenietbare" of "Bulderdijk" werd genoemd.

Een bijzondere en verrassende parel in de verscheidenheid van de grote UB-collectie.

Robert Arpots, conservator