Zoek in de site...

Auteursrecht

Wat is auteursrecht?
Licenties
Auteursrecht en het wetenschappelijk onderwijs
Regelgeving en beleid
Rechtenvrije werken
Overheidspublicaties
Gratis beeld- en geluidmateriaal
Gratis teksten

_________________________________________________________________________________

Wat is auteursrecht?

Het auteursrecht gaat over de rechten op werken van letterkunde, wetenschap of kunst. De maker van een werk heeft automatisch auteursrecht. Het werk hoeft niet geregistreerd te worden. Auteursrechten kunnen worden overgedragen. Het auteursrecht vervalt 70 jaar na het overlijden van de maker.

In artikel 1 van de auteurswet staat een duidelijke definitie van het  auteursrecht: “Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van wetenschap, letterkunde of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken of te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld”.

Het werk
Het werk moet een eigen, oorspronkelijk karakter hebben dat het persoonlijk stempel van de maker draagt. Bovendien moet het werk geuit zijn. Een tekst in iemands hoofd heeft nog geen bescherming. In de auteurswet, artikel 10, is een aantal voorbeelden opgenomen van wat een werk kan zijn zoals boeken, tijdschriftartikelen en foto’s.

De maker
De maker van een werk heeft het auteursrecht. Er kunnen meerdere makers zijn. Denk hierbij aan een artikel dat geschreven is door twee auteurs. Beide auteurs zijn maker van het artikel. Zij hebben beiden gezamenlijk het auteursrecht.

Exploitatierechten
De maker van een werk heeft de mogelijkheid zijn of haar werk openbaar te maken dan wel te verveelvoudigen.

-Openbaar maken is bijvoorbeeld  het laten verschijnen van een boek. Ook digitale publicatie is een vorm van openbaarmaking.
-Verveelvoudiging is bijvoorbeeld het maken van een kopie.

De maker kan zijn of haar exploitatierechten overdragen, bijvoorbeeld aan de uitgever.

Persoonlijkheidsrechten
Dit zijn rechten die nauw met de maker verbonden zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan

- het recht op naamsvermelding
- het recht zich te verzetten tegen wijzigingen en/of aantasting van het werk

Persoonlijkheidsrechten kunnen niet worden overgedragen aan iemand anders. Dit in tegenstelling tot de exploitatierechten, die wel kunnen worden overgedragen.

Portretrecht
Nauw verwant aan het auteursrecht is het portretrecht. Van een portret is sprake als een persoon herkenbaar is afgebeeld. De maker van een portret (fotograaf, kunstenaar etc.) heeft  het auteursrecht. Hij of zij mag het portret echter niet publiceren zonder de toestemming van de geportretteerde.

Licenties

De hoofdregel is dat er toestemming nodig is van de rechthebbende voor het gebruik van zijn of haar werk. De toestemming gaat over de manier van openbaar maken of verveelvoudigen van het werk, de termijn en/of het (geografisch) gebied. Ook bij toestemming om een werk te gebruiken is een bronvermelding verplicht. Dit om plagiaat te voorkomen.

(Niet-)exclusieve licentie
Er bestaan verschillende soorten toestemmingen, licenties genoemd. Zo zijn er exclusieve en niet-exclusieve licenties. Exclusief betekent dat bijvoorbeeld alleen de uitgever bevoegd is om het boek op de afgesproken manier te gebruiken. Niet-exclusief betekent dat ook anderen, naast bijvoorbeeld de uitgever, het werk mogen gebruiken.

Open licentie
De maker van een werk kan vooraf toestemming gegeven om het werk te gebruiken. Zo zijn er bijvoorbeeld de creative commons licenties. Met deze licenties bepaalt de maker wat iemand anders met zijn of haar werk mag doen. De zogenaamd CC-BY licentie is de meest ruime licentie. Hergebruik is volledig toegestaan. Ook bij een open licentie is bronvermelding altijd verplicht.

auteursrecht_naamsvermelding Naamsvermelding

auteursrecht_naamsvermeldinggelijkdelen Naamsvermelding-GelijkDelen

auteursrecht_naamsvermeldingnietcommercieel
 Naamsvermelding-NietCommercieel

auteursrecht_naamsvermeldingnietcommercieelgelijkdelen
 Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen

auteursrecht_naamsvermeldinggeenafgeleidewerken
 Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken

auteursrecht_naamsvermeldingnietcommercieelgeenafgeleidewerken
 Naamsvermelding-NietComm-GeenAfgeleideWerken


Auteursrecht en het wetenschappelijk onderwijs

In sommige situaties weegt het algemeen belang van onderwijs zwaarder dan het belang van de maker. De wetgever heeft ervoor gekozen in een beperkt aantal gevallen de toestemming van de maker niet vereist te stellen. In de praktijk kunt u teksten, beeld en geluid in uw onderwijsmateriaal onder voorwaarden opnemen.

Regelgeving en beleid

Zowel op Europees niveau (bijvoorbeeld Richtlijn 2001/29/EG PDF) als op nationaal niveau (de Auteurswet) is er sprake van wet- en regelgeving op het gebied van het auteursrecht. Op 1 juli 2015 is er een belangrijke wetswijziging in werking getreden.  Deze wetswijziging heeft als voornaamste bedoeling de positie van de auteur te versterken en het in open access publiceren te vereenvoudigen.

Volgens het nieuwe artikel 25fa Auteurswet kunnen werken in open access gepubliceerd worden, mits voldaan is aan de volgende voorwaarden:

  • Nederlands recht moet van toepassing zijn.
  • Het werk moet van wetenschappelijke aard zijn (artikelen in gepeerreviewde wetenschappelijke tijdschriften).
  • Het moet gaan om kort werk (zelfstandige bijdragen van minder dan 8000 woorden).
  • Het betreft werk van de auteur (ook de definitieve versie). Uitgever is niet verplicht om definitieve PDF-versies aan de auteur beschikbaar te stellen.
  • Het onderzoek moet gefinancierd zijn vanuit Nederlandse publieke middelen.
  • Het werk moet om niet beschikbaar gesteld worden voor het publiek (via internet).
  • Er moet een redelijke termijn na publicatie zijn verstreken. In de toelichting wordt gewezen op de termijn van 12 maanden die vooralsnog in Duitsland aangehouden wordt.
  • Verplichte bronvermelding.

Binnen de universiteit
Binnen de Radboud Universiteit houden de auteurs van een proefschrift of andere wetenschappelijke publicatie hun auteursrechten. Dit is niet vanzelfsprekend, omdat een proefschrift onder werkgeverschap van de universiteit geschreven is. Veel werkgevers houden namelijk bepaalde auteursrechtelijke aspecten, zoals de exploitatierechten van werken die in hun dienst zijn gemaakt. Het College van Bestuur van de Radboud Universiteit heeft echter besloten dat de auteur van een proefschrift zelf de auteursrechthebbende is.

Rechtenvrije werken

Pas 70 jaar na de dood van de maker vervalt het auteursrecht. Tot die tijd kunnen rechthebbende zijn: de maker, na zijn dood zijn/haar erfgenamen, de opdrachtgever, de werkgever, ieder ander aan wie de rechten zijn verkocht of overgedragen (uitgevers etc.), of collectieve beheerorganisaties. Bij twijfels moet u altijd de rechthebbende vinden en om toestemming vragen. Wie de rechthebbende van digitaal materiaal is, is meestal terug te vinden op de website onder ‘copyright'.

70 jaar na de dood van de maker vervalt het auteursrecht en valt het werk in het publiek domein. Dit betekent dat het werk bewerkt en openbaar gemaakt mag worden zonder toestemming. Om plagiaat te voorkomen is bronvermelding ook bij het gebruik van rechtenvrije werken verplicht.

Overheidspublicaties

Wetten, rechterlijke uitspraken maar ook beleidsnotities en rapporten zijn vrij van auteursrecht, tenzij in de desbetreffende publicatie anders is vermeld. Deze werken mag iedereen vrij gebruiken. Let op: wanneer het gaat om een bewerking van deze stukken, dan heeft de bewerker wel auteursrechten. Zorg wel altijd voor een bronvermelding.

Gratis  beeld- en geluidmateriaal

Het is niet eenvoudig om rechtenvrij materiaal te vinden. Vaak is het eenvoudiger om bijvoorbeeld foto’s te zoeken met een vooraf gegeven toestemming om ze te gebruiken. U kunt deze foto’s herkennen aan de creative commons licenties. U vindt zulke foto’s bijvoorbeeld via Unsplash, Pixabay, Wikimedia Commons of Europeana. Zorg wel altijd voor een bronvermelding.

Sommige zoekmachines zoals Google hebben bovendien de mogelijkheid om te zoeken naar afbeeldingen met bepaalde gebruikersrechten. Google biedt de mogelijkheid om afbeeldingen te zoeken die gelabeld zijn voor hergebruik, inclusief aanpassingen. Zorg ook hier voor een bronvermelding.

Als medewerker of student van de Radboud Universiteit of Radboudumc kunt u kosteloos beeld- en geluidmateriaal bij Academia bestellen. Academia is het archief van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Ook bestaat de mogelijkheid om een dossier voor een bepaald thema te laten samenstellen. Zorg wel voor een goede bronvermelding.

Medewerkers en studenten van de Radboud Universiteit en het Radboudumc kunnen ook foto’s uit de Library van de Brandportal downloaden. Hiervoor is wel een account voor de Brandportal nodig. Aan het gebruik van deze foto’s zijn over het algemeen géén kosten verbonden. Bronvermelding is wel verplicht.

In het algemeen geldt: mocht u twijfels hebben over het gebruik, neem dan contact op met de rechthebbende.

Gratis teksten

Op oude boeken (minimaal 70 jaar na de dood van de auteur) rust geen auteursrecht meer. Deze boeken kunnen gedownload, geprint en verspreid worden. Bronvermelding is echter nog steeds verplicht. Delpher is een voorbeeld van een databank waar u een aantal van dergelijke boeken kunt vinden.

Google heeft ook veel boeken gedigitaliseerd en voor persoonlijke, niet-commerciële doelen ter beschikking gesteld. Ook bij het gebruik van deze boeken is bronvermelding verplicht.