In Memoriam: prof. dr. Jan Thurlings

Op 27 oktober 2019 overleed de Nijmeegse socioloog prof. dr. Jan M.G. Thurlings (*1927). Thurlings was van 1962 tot 1985 hoogleraar empirische sociologie aan de Radboud Universiteit en de laatste nog levende founding father van het KDC.

Zijn boek De wankele zuil. Nederlandse katholieken tussen assimilatie en pluralisme verscheen in 1970 als programmatisch eerste deel in de reeks Publicaties van het KDC. De titel werd vrijwel onmiddellijk spreekwoordelijk. Thurlings’ theorie – de verzuiling als uiting van cultureel pluralisme – is tot op de dag van vandaag een standaardwerk in de doorlopende wetenschappelijke discussie over verzuiling en ontzuiling. De gedachte van een cultureel pluralisme werkte hij verder uit in zijn De wetenschap der samenleving (1977), waarin hij de eigen identiteit van groepen in de samenleving als een kardinaal maatschappelijk vraagstuk aanwees.

Bij die identiteit was Thurlings op allerlei niveaus zeer betrokken, zoals mag blijken uit zijn lidmaatschap van diverse commissies, uit zijn boek Van wie is die school? Het bijzonder onderwijs in een veranderende wereld (1998) en zijn luchtigere publicatie Verzet of berusting? Een kleine sociologie van de roomse mop (2007).

Als een van de initiatiefnemers van het KDC zag hij het bewaren en ontsluiten van de bronnen van de geschiedenis van katholiek Nederland als onmisbare voorwaarde voor een goede, empirisch gefundeerde cultuursociologische analyse. Zijn De wankele zuil steunde dan ook op zijn grondige kennis van deze geschiedenis.

Hij vond de vestiging van het KDC (en later het Katholiek Studiecentrum) van groot belang voor de eigen identiteit van de Katholieke Universiteit. Vanaf de oprichting van het KDC was Thurlings lid en later voorzitter van de Begeleidingscommissie ervan. Samen met KDC-directeur Jan Roes en de Nijmeegse sociologen Osmund Schreuder en Bert Felling entameerde hij in 1978 het grote onderzoeksproject ‘Verzuiling en ontzuiling’, waarin onder meer gebruik werd gemaakt van analyse van netwerken in katholiek Nederland – wel spottend aangeduid als ‘de tweehonderd van Alfrink’. Eén van de vruchten daarvan: Bewegende patronen: een analyse van het landelijk netwerk van katholieke organisaties en bestuurders 1945-1980, werd hem in 1985 bij zijn afscheid, om gezondheidsredenen te vroeg, aangeboden.

Het KDC heeft veel te danken aan deze innemende hoogleraar en gedenkt hem met grote dankbaarheid.

(prof. dr. Jan M.G. Thurlings, 1927-2019 / Foto afkomstig uit collectie KDC)