Summerschool: Piet Wiersma in Moskou, Rusland

Na een voorspoedige reis stap ik met acht medestudenten en onze begeleidende docent de onwaarschijnlijk warme Moskouse avondlucht in. We schrijven 27 mei, 2015.
Een enthousiaste, vriendelijke vrouw wacht ons op om ons in het Engels te vertellen dat haar naam Daria Drozdova is (allitereert alleraardigst), dat ze werkt voor de Higher School of Economics (HSE) en dat ze ons de komende dagen zal begeleiden. Een Russische student zal ons escorteren naar dormitory #5, een universiteitsgebouw dat ongeveer 70 internationale studenten herbergt.
Onderweg vergapen we onszelf aan de weelderige metrostations die we passeren. De stations worden, geheel terecht, ook wel de paleizen van het volk genoemd; kroonluchters, (Sovjet)ornamenten en rijk betegelde gewelven bovenop een overdaad aan marmer. VDNKh (ВДНХ) is de naam van ons eindstation. Na een korte wandeling komen we aan in onze “dorm”, waar de bewaker ons streng aankijkt en ons wordt verteld dat het binnen niet is toegestaan om alcoholhoudende drank te nuttigen, explosieven te bewaren of open vuur te maken. Dormitory #5 blijkt een gezellige melting pot van studenten wiens tweepersoonskamers samen met de gemeenschappelijke keuken en gedeelde badkamers in alle basisbehoeften voorzien.

De volgende ochtend staan we vroeg op om via een aantal paleizen van het volk aan te komen bij de HSE Universiteit in hartje centrum, waar we onze summerschool-lectures zullen bijwonen de komende dagen. De colleges worden gegeven in het Engels, door Radboud docenten Cees Leijenhorst en Paul Bakker, en hun HSE-collega’s Stefan Hessbrüggen en Nadia Moro. Naast de negen aanwezige Radboud studenten zijn er vaak evenzoveel Russische studenten aanwezig, elk bezig met verschillende fasen in hun filosofieopleiding.
Het thema van de summerschool “The Soul: Philosophical psychology from antiquity to the modern era” wordt uiteengezet aan de hand van de zielsleer van bekende denkers als Aristoteles (hylemorfisme), Descartes (dualisme) en Kant, zowel als die van minder bekende auteurs, zoals Franciscus Suarez, Henry of Ghent en Johann Friedrich Herbart. In elk college wordt een afzonderlijke denker behandeld. Gaandeweg de collegereeks vordert wordt het zielsbegrip in een historisch-filosofisch kader geplaatst, waarbinnen theorieën over de relatie tussen ziel en lichaam en de faculteiten van de ziel, zowel als theorieën over de zintuiglijke perceptie en cognitieve eigenschappen van de ziel zich ontwikkelen.

Zodra je de voordeur van de HSE universiteit achter je dichttrekt torent Moskou boven je uit. De stad lijkt gemaakt om te imponeren; het ene gebouw nog gigantischer en statiger dan het andere. Het opmerkelijkst van alles is misschien wel het gemak, of de haast achteloze manier zelfs, waarmee de Moskovieten de verschillende perioden uit hun geschiedenis met elkaar weten te verweven. In de metrostations zie je de welbekende hamer en sikkel op zowat elke pilaar; stap je naar buiten, dan is de kans groot dat je tegen een Macdonalds aanloopt. Nog iets verderop, binnen de muren van het Kremlin, is één van de vele orthodoxe kerken te vinden (die tientallen tombes met oude Tsaren huist). Voor een nieuwsgierige buitenstaander lijkt het haast op een schizofrene cultuur te duiden, wiens verschillende dimensies elkaar moeilijk zouden moeten verdragen, maar desondanks moeiteloos naast elkaar bestaan. De Russische hoofdstad heeft revoluties, oorlogen en drastische sociale veranderingen doorgemaakt, en lijkt van elk daarvan vooral de aangenaamste aspecten te hebben onthouden. Vanaf het Rode plein is desondanks tevens de brug te zien waar twee Russische vlaggetjes wapperen in nagedachtenis aan de doodgeschoten oppositieleider Nemtsov.

Na een aantal dagen krijg ik het Russisch-cyrillische alfabet aardig onder de knie, en wordt het makkelijker om wegwijs te raken. Op aanraden van Dr. Evert van der Zweerde, die zelf in Moskou studeerde en langswipte om een aantal colleges te geven, bezochten we één van de weinige boekenwinkels (weggestopt in een appartementencomplex en bereikbaar via een binnenplaatsje) die in wat Poetin-kritische literatuur handelen. Met de informatie van Dr. van der Zweerde en onze Russische medestudenten voedden we onze nieuwsgierigheid naar de politieke situatie in Rusland, daar de gids die ons op onze eerste dag rondleidde wat dat betreft niet bijster informatief bleek te zijn.

Het feit dat de meeste inwoners Moskou het qua huisvesting vaak moeten doen met een minimale hoeveelheid vierkante meters vertaalt zich in de zomer (wanneer de temperaturen soms wel 60 graden kunnen verschillen met de winter) naar drukbezochte stadsparken. Vooral het kolossale Gorki Park biedt bij aangenaam weer een overdaad aan activiteiten en mogelijkheden tot rest and relaxation. Sportveldjes, fonteinen en eettentjes worden in het park aan de Moskva rivier afgewisseld door veldjes met zitzakken en bloemenperken. Wie Gorki Park bezoekt mag niet vergeten van de mogelijkheid gebruik te maken om de nieuwe Tretjakovgalerij te bezoeken, die aan het parkgebied grenst. Ik laat me vertellen dat de paden van het park s ’winters onder water worden gezet, waardoor een gigantische ijsbaan ontstaat. Een perfect excuus om ooit in de wintermaanden nog eens terug te keren!